 |
| Ναός του Ελλάνιου Διός στην Αίγινα. |
Στο κέντρο περίπου της νήσου Αίγινας υψώνεται το Ελλάνιο όρος, το πιο ψηλό βουνό της Αίγινας με 532 μ. υψόμετρο.
Στην κορυφή του Ελλάνιου όρους, που είναι και το ψηλότερο βουνό του Σαρωνικού, βρισκόταν ο βωμός του Ελλάνιου Δία που θεωρείται ότι κτίστηκε από τον μυθικό ήρωα Αιακό, τον πρώτο βασιλιά της Αίγινας.
Ο Ελλάνιος Ζεύς (δηλ. ο Ζευς των Ελλήνων) είναι ο ίδιος ο θεός του καιρού που με διάφορα επίθετα λατρεύεται σε κορυφές βουνών.
Στη θέση του βωμού υπάρχει σήμερα το εκκλησάκι Προφήτης Ηλίας-Aνάληψη.
Η περιοχή, χαρακτηρισμένη σήμερα ως αρχαιολογική και ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, δεχόταν προσκυνητές από όλη την Ελλάδα και είχε σημαντική ακμή την εποχή της κυριαρχίας της Περγάμου.
Κάποτε ολόκληρη η Ελλάδα μαστιζόταν για τρία χρόνια από παρατεταμένη ανομβρία και ξηρασία.
Απελπισμένοι οι Έλληνες έστειλαν απεσταλμένους (θεωρούς) στο Μαντείο των Δελφών για να ζητήσουν χρησμό.
Η Πυθία απάντησε πως μόνον αν προσευχηθεί ο Αιακός θα στείλουν οι Θεοί βροχή, καθώς ήταν ξακουστός για την ευσέβειά του.
Οι Έλληνες έστειλαν πρεσβεία στον Αιγινήτη βασιλιά για να τον παρακαλέσουν να προσευχηθεί και έτσι ο Αιακός ανέβηκε στο ψηλότερο βουνό του νησιού, και έκανε δέηση στον Δία.
Ο θεός εισάκουσε τις παρακλήσεις του και έστειλε αμέσως βροχή, σώζοντας τη χώρα.
Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, ο Αιακός, για να τους ευχαριστήσει, ίδρυσε ένα ιερό στην κορυφή του βουνού προς τιμήν του Διός, πατέρα όλων των Ελλήνων, τον Ελλάνιο Δία.
Από τότε το βουνό ονομάστηκε «Ελλάνιον Όρος» αφιερωμένο στον Θεό της βροχής, τον Δία.
Χαρακτηριστική είναι η αρχαία δοξασία (αναφέρεται από το Θεόφραστο) που είναι γνωστή μέχρι σήμερα η οποία λέει «εάν εν Αιγίνη επί του Διός Ελλανίου νεφέλη καθίζηται ως το πολλά ύδωρ γίνεται», δηλαδή ότι άμα η κορυφή του Όρους σκεπαστεί με σύννεφα θα βρέξει.
Στα «Κορινθιακά» του (Βιβλίο 2, 29-30), ο Παυσανίας αποκαλεί το βουνό «Πανελλήνιον Όρος» και αναφέρεται στον ιερό χώρο του Πανελληνίου (ή Ελλανίου) Διός.
Στην πραγματικότητα, ο περιηγητής δεν περιγράφει έναν κλασικό ναό με κίονες, αλλά εστιάζει στον ιερό βωμό, το ιερό περίβολο και τον ιδρυτικό μύθο του μνημείου, το οποίο θεωρείται από τα αρχαιότερα θρησκευτικά κέντρα.
Ο χώρος παρουσιάζει συνεχή χρήση από τους προϊστορικούς, ελληνιστικούς, βυζαντινούς έως και τους νεότερους χρόνους.
Αρχικά, στην κορυφή του Όρους, στη θέση όπου σήμερα βρίσκεται ο μικρός ιερός ναός του Προφήτη Ηλία, υπήρχε αρχικά μόνο ο υπαίθριος βωμός, αλλά οι πρόσφατες αρχαιολογικές ανασκαφές έδειξαν ότι αργότερα χτίστηκε και ένας μικρός ναός.
Οι αρχαιολόγοι διαχωρίζουν την εξέλιξη του χώρου σε δύο βασικά στοιχεία: 1. Ο Ύπαιθρος Βωμός (ο αρχαιότερος πυρήνας).
Ήταν ένας κλασικός «βωμός τέφρας» (στάχτης), όπου τα ζώα καίγονταν απευθείας πάνω στα βράχια προς τιμήν του Δία, ο οποίος ως θεός των καιρικών φαινομένων λατρευόταν παραδοσιακά σε γυμνές, υπαίθριες βουνοκορφές.
Η Ελληνο-Ελβετική αρχαιολογική αποστολή εντόπισε στα βόρεια του ναϋδρίου ένα εκτεταμένο μαύρο στρώμα με χιλιάδες καμένα οστά ζώων και κατάλοιπα θυσιών.
Ανασκάφτηκε επίσης ένα μυκηναϊκό κτίριο διαστάσεων περίπου 4,5 μ. επί 3 μ., το οποίο οριοθετείται από τρεις τοίχους και έναν μεγάλο βράχο.
Στο εσωτερικό του βρέθηκαν περίπου τριάντα αγγεία (μαγειρικά και αποθηκευτικά σκεύη, αγγεία πόσης και άλλα), τα οποία διατηρήθηκαν διότι ο χώρος μετά την καταστροφή του καλύφθηκε από τους μεγάλους λίθους της κατάρρευσης των τοίχων.
Τα αγγεία χρονολογούνται στην περίοδο της καταστροφής των μυκηναϊκών ανακτόρων και στους Μετανακτορικούς χρόνους, όπως και κεραμική Γεωμετρικών έως Ρωμαϊκών χρόνων που τεκμηριώνει την μακρόχρονη χρήση του χώρου.
Σε βαθύτερα στρώματα, πάνω στο βράχο, βρέθηκαν και όστρακα της Μέσης Εποχής Χαλκού, δηλαδή του πρώτου μισού της 2ης χιλιετίας πκχ, την περίοδο όταν άκμασε η πόλη της Αίγινας ως εμπορικό και ναυτικό κέντρο.
Η ανασφάλεια που επικρατούσε τότε ώθησε μερικούς κατοίκους της Αίγινας να εγκατασταθούν σε υψηλότερα εδάφη – και συγκεκριμένα σε αυτή την κορυφή, που τους ήταν ήδη γνωστή ως χώρος λατρείας.
Η παρουσία οχυρωματικού περιβόλου και κατοικιών στην κορυφή δείχνει ότι το ύψωμα αυτό χρησιμοποιούταν και ως καταφύγιο σε περιόδους κινδύνου.
Όπως έδειξαν και οι παλαιότερες ανασκαφές στις αρχές του 20ου αιώνα, στην κορυφή υπάρχουν κατάλοιπα ανθρώπινης δραστηριότητας που καλύπτουν ένα διάστημα σχεδόν τεσσάρων χιλιετών.
Μερικά ευρήματα, όπως ένα πήλινο τροχήλατο μυκηναϊκό ειδώλιο, το οποίο εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κολώνας στην Αίγινα, συνηγορούν σε μια λατρευτική χρήση της βουνοκορφής ήδη από την Εποχή του Χαλκού.
2. Το Αρχαίο Κτίσμα (ο μικρός Ναός). Παρόλο που ο Παυσανίας εστιάζει στον βωμό, η σύγχρονη έρευνα έφερε στο φως αρχαία θεμέλια ακριβώς κάτω από το σημερινό ξωκκλήσι.
Η ανακάλυψη πήλινων κεραμίδων κορινθιακού τύπου στην κορυφή τεκμηριώνει επιστημονικά την ύπαρξη ενός στεγασμένου αρχαίου κτιρίου, το οποίο οι αρχαιολόγοι ταυτίζουν με έναν μικρό κλασικό ή υστεροκλασικό ναό.
Μεγάλες πέτρες λαξευμένες εντοιχισμένες στο εκκλησάκι και κάποια κομμάτια από μάρμαρο, είναι πιθανά τμήματα του ναού εκείνου.
Επίσης στο εσωτερικό του ναού υπάρχουν τραχίτες (ηφαιστειογενή πετρώματα) που είναι αρχαίοι.
Έτσι η κορυφή που ξεκίνησε αποκλειστικά ως ένας ιερός, υπαίθριος βωμός κατά τους Μυκηναϊκούς και Γεωμετρικούς χρόνους, στην πορεία των αιώνων απέκτησε έναν στεγασμένο ναό.
Ωστόσο, τα βράχια από γρανίτη, που υπάρχουν σε κάθε βήμα, δυσκόλευαν την ανάβαση των λατρευτών.
Λόγω λοιπόν της δύσβατης περιοχής, ο ναός (ή υπόστυλη αίθουσα) μεταφέρθηκε τελικά χαμηλότερα, στους πρόποδες του βουνού.
Εκεί, κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους, διαμόρφωσαν χώρο φτιάχνοντας έναν νέο ναό με φαρδιά πέτρινα σκαλιά και και ξενώνα για τους λατρευτές.
Στο σημείο υπάρχουν αρχαιοελληνικά υπολείμματα κτιρίου, με πλάτος 20μ και μήκος 29μ που την οροφή του κρατούσαν 3 σειρές των 5 κιόνων, και δυο μεγάλοι ομβροδέκτες «δεξαμενές».
Σε μια από αυτές, το 1906, βρέθηκε από τους αρχαιολόγους Furtwangler και Cutrius, η χάλκινη υδρία αφιερωμένη στον Ελλάνιο Δία.
Στην τελευταία έρευνα που έγινε, άδειασαν την δεξαμενή και τα ευρήματα φανέρωσαν την μακρά ιστορία του τόπου που καλύπτει όλες τις εποχές από την γεωμετρική έως την Περγαμηνή περίοδο όπου κατασκευάζονται τα κτίρια, η μεγάλη σκάλα, οι ξενώνες όπου τα ερείπια τους μπορούμε να δούμε και σήμερα.
Ο σκαλωτός πέτρινος δρόμος, της Περγαμηνής εποχής, που οδηγεί στο ιερό ήταν γεμάτος με αφιερώματα.
Σήμερα στον αρχαιολογικό χώρο, στη θέση Σφυρίχτρες, σώζεται η εντυπωσιακή, φαρδιά πέτρινη σκάλα που οδηγούσε στο ανώτερο επίπεδο του ιερού και ένας στιβαρός αναλημματικός τοίχος της ελληνιστικής περιόδου, ύψους περίπου 5 μέτρων.
Ο ναός του Ελλανίου Διός καταστράφηκε κατά τους Βυζαντινούς χρόνους.
Πάνω του έχτισαν μια εκκλησία αφιερωμένη στους Ταξιάρχες, κατασκευής 14ου αιώνα, επί των ερειπίων παλαιότερου μοναστηρίου της βυζαντινής εποχής αφιερωμένου στον Άγιο Νικόλαο.
Για την ανοικοδόμησή της χρησιμοποιήθηκαν υλικά από την αρχαιοελληνική κατασκευή που προϋπήρχε στο σημείο.
Για τον αρχικό ναό του, επίσης δεν σώζεται, ούτε γνωρίζουμε με βεβαιότητα την κάτοψη, τις διαστάσεις ή τη μορφή του.
Οι αρχαίες πηγές (κυρίως ο Παυσανίας) αναφέρουν την ύπαρξη του ιερού στο όρος Ελλάνιο, αλλά τα αρχαιολογικά κατάλοιπα είναι ελάχιστα και δεν επιτρέπουν ασφαλή αναπαράσταση.
Αν δημιουργήσουμε εικόνα, θα πρέπει να είναι υποθετική αναπαράσταση, βασισμένη στην αρχιτεκτονική δωρικών ναών της Αίγινας του 6ου–5ου αι. πκχ, στην τοποθεσία στην κορυφή του όρους Ελλάνιο, και χωρίς να παρουσιάζεται ως ιστορικά τεκμηριωμένη.
Η περιοχή αυτή, που σήμερα είναι σχεδόν ακατοίκητη, είναι γεμάτη με ίχνη ανθρώπινης παρουσίας, χρονολογούμενα από τους προϊστορικούς χρόνους έως και τα μέσα του 20ου αιώνα – όπως οχυρώσεις, αναλημματικούς τοίχους, έναν αρχαίο πύργο, λατομεία, αρχαίες επιγραφές σε βράχους, μαντριά και αλώνια, «σουβάλες» (δεξαμενές), εγκαταλειμμένους οικισμούς και ένα «δρακόσπιτο».
Η θέα από το σημείο είναι μοναδική, ενώ αν ανέβεις μέχρι την κορυφή στο ναό του προφήτη Ηλία, μπορείς να απολαύσεις όλο το Σαρωνικό από άκρη σ’ άκρη, προσφέροντας εντυπωσιακή, πανοραμική θέα σε ολόκληρο τον κόλπο, όπως και τον όρμο του Μαραθώνα, που το 480 πκχ συγκεντρώθηκαν τα Ελληνικά πλοία μετά τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας.
Ο χώρος απέχει περίπου 8 χιλιόμετρα από το λιμάνι της Αίγινας.
Μπορείτε να οδηγήσετε ακολουθώντας τη διαδρομή προς τα χωριά Παχειά Ράχη ή Ανιτσαίο.
Η πορεία προς την ιερή αυτή κορυφή του Όρους γίνεται μέχρι και σήμερα από ένα δυσπρόσιτο ανηφορικό μονοπάτι.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου